Tydzień Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej
28 września – 2 października 2026 r.
Szkoła to nie tylko miejsce nauki. To również przestrzeń, w której dzieci i młodzież uczą się budowania relacji, rozwiązywania konfliktów, współpracy, stawiania granic i szacunku wobec innych. Dlatego bezpieczeństwo psychiczne i fizyczne uczniów jest wspólną odpowiedzialnością całej społeczności szkolnej.
Tydzień Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej jest okazją, aby zatrzymać się nad tym, jak wyglądają nasze relacje, zauważać sytuacje, które mogą krzywdzić innych, oraz przypominać, że na przemoc nie należy pozostawać obojętnym.
Czym jest przemoc rówieśnicza?
Przemoc rówieśnicza to zachowania, w których jedna osoba lub grupa osób krzywdzi inną osobę – fizycznie, psychicznie, społecznie lub poprzez działania w internecie.
Warto odróżnić konflikt od przemocy. Konflikt może dotyczyć dwóch osób, które mają odmienne potrzeby, zdanie lub interesy i mogą próbować wspólnie znaleźć rozwiązanie. W przemocy pojawia się natomiast krzywdzenie, zastraszanie, upokarzanie lub wykorzystywanie przewagi jednej osoby albo grupy nad drugą.
Szczególną formą przemocy rówieśniczej jest bullying (dręczenie) – powtarzające się zachowania mające na celu skrzywdzenie drugiej osoby, którym często towarzyszy nierównowaga sił i trudność w samodzielnym obronieniu się osoby doświadczającej przemocy.
Nie każda sprzeczka między uczniami jest więc przemocą, ale każda sytuacja, w której ktoś jest systematycznie krzywdzony, zastraszany, poniżany lub wykluczany, wymaga uważnej reakcji dorosłych.
Jak może wyglądać przemoc rówieśnicza?
Przemoc nie zawsze pozostawia widoczne ślady.
Przemoc fizyczna
- bicie, kopanie, popychanie;
- szarpanie, przewracanie, przytrzymywanie;
- niszczenie lub zabieranie rzeczy;
- zmuszanie do określonych zachowań.
Przemoc słowna
- wyśmiewanie i przezywanie;
- obrażanie i poniżanie;
- grożenie;
- komentowanie wyglądu, pochodzenia, sytuacji rodzinnej, zainteresowań czy trudności dziecka;
- używanie wulgarnych lub upokarzających określeń.
Przemoc relacyjna i społeczna
- celowe wykluczanie z grupy;
- izolowanie od rówieśników;
- rozsiewanie plotek;
- manipulowanie relacjami;
- namawianie innych do ignorowania lub odrzucania konkretnej osoby;
- publiczne ośmieszanie.
Przemoc emocjonalna
- zastraszanie;
- szantażowanie;
- wzbudzanie poczucia winy lub wstydu;
- systematyczne podważanie poczucia własnej wartości;
- celowe wzbudzanie lęku.
Cyberprzemoc
Może odbywać się za pośrednictwem telefonu, komunikatorów, mediów społecznościowych, gier internetowych czy innych platform.
Może polegać m.in. na:
- wysyłaniu obraźliwych wiadomości;
- publikowaniu poniżających zdjęć lub filmów;
- tworzeniu fałszywych kont;
- rozpowszechnianiu prywatnych informacji;
- ośmieszaniu lub wykluczaniu z grup internetowych;
- publikowaniu hejtu i komentarzy mających zranić drugą osobę;
- szantażowaniu lub grożeniu w internecie.
Pamiętajmy: przemoc w internecie nie jest „mniej prawdziwa” niż przemoc w świecie offline. Jej skutki mogą być bardzo realne.
Jak przemoc może wpływać na dziecko?
Doświadczenie przemocy może wpływać nie tylko na samopoczucie dziecka, ale również na jego funkcjonowanie w domu i w szkole.
Możliwe sygnały ostrzegawcze to m.in.:
- niechęć do chodzenia do szkoły;
- częste bóle brzucha lub głowy bez wyraźnej przyczyny;
- wycofanie i unikanie kontaktów z rówieśnikami;
- nagłe pogorszenie wyników w nauce;
- problemy ze snem;
- zwiększona drażliwość, płaczliwość lub napięcie;
- utrata zainteresowań;
- obniżenie poczucia własnej wartości;
- częste korzystanie z telefonu w sposób wywołujący napięcie lub przeciwnie – nagłe unikanie urządzeń;
- lęk przed określonymi miejscami, osobami lub sytuacjami;
- niechęć do opowiadania o tym, co wydarzyło się w szkole lub w internecie.
Żaden pojedynczy objaw nie oznacza automatycznie, że dziecko doświadcza przemocy. Niepokojąca jest przede wszystkim zmiana funkcjonowania dziecka oraz pojawienie się kilku sygnałów jednocześnie.
Jeśli jesteś uczniem – co możesz zrobić?
Jeżeli ktoś Cię krzywdzi, poniża, wyklucza, zastrasza lub nęka w internecie:
1. Nie zostawaj z tym sam/a.
Powiedz osobie dorosłej, której ufasz – rodzicowi, wychowawcy, nauczycielowi, pedagogowi lub psychologowi szkolnemu.
2. Nie obwiniaj siebie.
To, że ktoś stosuje wobec Ciebie przemoc, nie oznacza, że jest to Twoja wina.
3. Jeśli możesz, zachowaj dowody.
W przypadku cyberprzemocy warto zachować wiadomości, zrzuty ekranu, zdjęcia lub informacje o koncie, z którego pochodziły obraźliwe treści.
4. Nie odpowiadaj przemocą na przemoc.
Odpowiedź agresją może zwiększyć zagrożenie i utrudnić rozwiązanie sytuacji.
5. Jeśli widzisz przemoc – nie wzmacniaj jej.
Nie śmiej się, nie udostępniaj, nie lajkuj i nie przekazuj dalej materiałów, które kogoś ośmieszają.
6. Zareaguj bezpiecznie.
Możesz powiedzieć: „To nie jest w porządku”, odejść razem z osobą krzywdzoną albo poinformować dorosłego.
Zgłoszenie przemocy nie jest donoszeniem. Jest szukaniem pomocy i dbaniem o bezpieczeństwo.
Jeśli jesteś rodzicem – co możesz zrobić?
Najważniejsza jest spokojna rozmowa i stworzenie dziecku poczucia, że może powiedzieć o trudnej sytuacji bez obawy przed oceną.
Warto:
- słuchać i nie przerywać;
- potraktować relację dziecka poważnie;
- powiedzieć: „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś/powiedziałaś”;
- zapytać, czego dziecko potrzebuje;
- wspólnie ustalić kolejne kroki;
- w razie potrzeby skontaktować się z wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym;
- w przypadku cyberprzemocy zabezpieczyć dowody;
- obserwować funkcjonowanie emocjonalne dziecka także po podjęciu interwencji.
Unikajmy komunikatów takich jak: „Nie przejmuj się”, „Musisz być silniejszy”, „Oddaj mu”, „Dzieci zawsze się kłócą”, „Samo przejdzie”.
Dla dziecka szczególnie ważne jest doświadczenie: „Widzę, co się dzieje. Wierzę Ci. Nie jesteś z tym sam/a. Poszukamy rozwiązania.”
Jeśli jesteś nauczycielem – Twoja reakcja ma znaczenie
Nauczyciel może być pierwszą osobą, która zauważy zmianę w zachowaniu ucznia albo dowie się o przemocy od samego dziecka, świadka lub rodzica.
W przypadku zgłoszenia przemocy ważne jest:
- spokojne wysłuchanie ucznia;
- zapewnienie mu bezpieczeństwa;
- potraktowanie zgłoszenia poważnie;
- unikanie obwiniania osoby doświadczającej przemocy;
- ustalenie faktów i okoliczności zdarzenia;
- przekazanie informacji zgodnie z obowiązującymi w szkole procedurami;
- współpraca z wychowawcą, pedagogiem, psychologiem i dyrektorem;
- odpowiednie udokumentowanie sytuacji;
- monitorowanie sytuacji po podjęciu działań.
Skuteczna pomoc nie kończy się w momencie przeprowadzenia jednej rozmowy. Ważne jest sprawdzenie, czy przemoc rzeczywiście ustała i czy uczeń ponownie czuje się bezpiecznie.
A co ze świadkiem przemocy?
Świadkowie mają ogromne znaczenie.
Reakcja grupy może wzmacniać przemoc albo ją osłabiać. Śmiech, nagrywanie, udostępnianie filmu czy zachęcanie sprawcy może zwiększać jego poczucie siły. Z kolei poinformowanie dorosłego, wsparcie osoby krzywdzonej i odmowa uczestniczenia w ośmieszaniu mogą pomóc przerwać sytuację.
Nie zawsze trzeba samodzielnie konfrontować się ze sprawcą.
Najważniejsze jest bezpieczne działanie i poinformowanie osoby dorosłej.
Kiedy potrzebna jest szczególnie szybka pomoc?
Nie należy czekać, jeśli pojawiają się:
- groźby;
- przemoc fizyczna;
- uporczywe nękanie;
- szantaż;
- publikowanie intymnych lub bardzo wrażliwych materiałów;
- poważne upokarzanie lub zastraszanie;
- informacje o samookaleczeniach;
- wypowiedzi dotyczące braku chęci do życia;
- bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia dzwoń pod 112 lub zwróć się natychmiast do znajdującej się w pobliżu osoby dorosłej.
Gdzie można szukać pomocy?
W szkole:
psycholog szkolny • pedagog szkolny • wychowawca • nauczyciel • dyrektor szkoły
116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży
Bezpłatna i anonimowa pomoc dla dzieci i młodzieży. Można rozmawiać m.in. o problemach w szkole, relacjach rówieśniczych, przemocy i trudnych emocjach.
800 100 100 – Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci
Wsparcie i konsultacje dotyczące trudnych sytuacji związanych z bezpieczeństwem dzieci.
112 – numer alarmowy
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia.
Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej nie powinno ograniczać się do jednego tygodnia w roku.
To codzienna troska o to, jak mówimy do siebie, jak reagujemy na krzywdę, czy potrafimy przeprosić, czy szanujemy granice innych osób i czy umiemy poprosić o pomoc.
Każdy z nas może mieć wpływ na atmosferę w szkole.
Zauważ. Zareaguj. Powiedz dorosłemu. Wesprzyj. Nie bądź obojętny.
Bo bezpieczna szkoła to nie szkoła, w której nigdy nie pojawiają się konflikty.
To szkoła, w której na krzywdę reagujemy i wspólnie szukamy rozwiązania.
Psycholog szkolny